पॉलिसी “लॅप्स” झाली म्हणून दावा नाकारला? आधी grace period आणि पुनरुज्जीवन (revival) तपासा.
हप्ता चुकल्यामुळे होणाऱ्या नाकारण्या तारखांवर अवलंबून असतात: grace period, पुनरुज्जीवन (revival) आणि घटना नेमकी केव्हा घडली. Grace period च्या आत झालेला मृत्यू सामान्यतः (generally) तरीही संरक्षणात असतो. तुमची पॉलिसी खरोखरच अंमलात नव्हती का, हे कसे तपासायचे ते येथे आहे.
Reviewed by the BimaHaq Insurance Grievance Desk — BimaHaq's in-house insurance-grievance team — specialists in IRDAI grievance redressal, the Insurance Ombudsman process, and policyholder rights in India. · Last reviewed 2026-07-11
लॅप्समुळे झालेली नाकारणी अशा कालरेषेवर अवलंबून असते जी विमा कंपनीने तंतोतंत बरोबर मांडली पाहिजे. जीवन विम्याबाबत, grace period च्या आत — सामान्यतः (typically) हप्त्याच्या देय तारखेपासून 30 दिवस, मासिक पद्धतीसाठी 15 — झालेला मृत्यू सामान्यतः (generally) संरक्षण अंमलात ठेवतो, आणि थकीत हप्ता दाव्यातून वजा केला जातो; घटनेपूर्वी वैधपणे पुनरुज्जीवित (revived) झालेली पॉलिसीही त्याचप्रमाणे पूर्णपणे अंमलात असते. आरोग्य विम्याबाबत, grace period नूतनीकरणाच्या वेळी तुमचे सातत्य (continuity) आणि waiting-period ची जमा (credit) कायम ठेवतो, मात्र न भरलेल्या खंडाच्या काळातील घटनेचे संरक्षण पॉलिसीच्या अटींवर अवलंबून असते. नाकारणी स्वीकारण्यापूर्वी प्रत्येक तारीख पडताळून पाहा.
विमा कंपन्या या कारणावर का नाकारतात
विमा कंपनी म्हणते की हप्ता भरलेला नव्हता आणि मृत्यू, रुग्णालयात दाखल होणे किंवा नुकसानीच्या तारखेला पॉलिसी लॅप्स झालेली होती — त्यामुळे ज्याखाली दावा करता येईल असा कोणताही करार अंमलात नव्हता.
तुम्ही याला केव्हा आव्हान देऊ शकता
कालरेषा पुन्हा उभी करा: हप्त्याची देय तारीख, तुमच्या पॉलिसीने दिलेला grace period, घटनेची तारीख आणि कोणतेही पुनरुज्जीवन (revival). जर घटना जीवन-विमा पॉलिसीच्या grace period च्या आत घडली असेल, तर दावा सामान्यतः (generally) न भरलेला हप्ता वजा करून देय असतो. जर तुम्ही घटनेपूर्वी पॉलिसी पुनरुज्जीवित केली असेल आणि विमा कंपनीने पुनरुज्जीवनाचा हप्ता स्वीकारला असेल, तर पॉलिसी अंमलात होती — ज्या विमा कंपनीने पैसे घेतले ती पॉलिसीला सरळ मृत मानू शकत नाही. भरणा खरोखर अयशस्वी झाला की चुकीच्या पद्धतीने नोंदवला गेला हे तपासा (बँकेतून वजा झालेली रक्कम विमा कंपनीने जमा केली नसेल, तर ती तिची ताळमेळाची (reconciliation) समस्या आहे, तुमचा लॅप्स नव्हे), आणि विमा कंपनीने तिच्या स्वतःच्या प्रक्रियेत आवश्यक असलेल्या हप्ता-सूचना पाठवल्या होत्या का हेही तपासा. आरोग्य पॉलिसींच्या बाबतीत, न भरलेल्या खंडामुळे हा दावा फेटाळला गेला तरीही, grace period च्या आत नूतनीकरण केल्यास तुमची सातत्याची जमा (continuity credit) कायम राहते — विमा कंपनीला पॉलिसी नवीन पॉलिसी म्हणून हाताळू देऊ नका.
या नकाराविरुद्ध कसे लढायचे
नेमक्या तारखा लेखी निश्चित करा
हप्त्याची देय तारीख, तुमच्या पॉलिसी दस्तऐवजातील grace period, घटनेची तारीख आणि कोणत्याही भरण्याची किंवा पुनरुज्जीवनाची तारीख मांडा — आणि त्याच कालरेषेची विमा कंपनीची आवृत्ती तिच्याकडून निश्चित करून घ्या.
प्रत्येक भरण्याचा पुरावा गोळा करा
बँक स्टेटमेंट, ऑटो-डेबिट आदेश (mandates), पावत्या आणि अयशस्वी किंवा चुकीच्या पद्धतीने नोंदवलेल्या भरण्याबाबतचा कोणताही पत्रव्यवहार. जर पैसे तुमच्या खात्यातून गेले असतील, तर ते जमा का झाले नाहीत हे स्पष्ट करण्याची जबाबदारी विमा कंपनीकडे जाते.
पुनरुज्जीवन (revival) आणि सूचनांची साखळी तपासा
जर पॉलिसी पुनरुज्जीवित झाली असेल, तर पुनरुज्जीवनाची पावती आणि कोणतीही वैद्यकीय घोषणापत्रे गोळा करा — विमा कंपनीने स्वीकारलेले पुनरुज्जीवन पॉलिसी पुन्हा अंमलात आणते. तसेच, विमा कंपनीने तिच्या स्वतःच्या पॉलिसी अटींत नमूद केलेल्या हप्ता-देय आणि लॅप्सच्या सूचना पाठवल्या होत्या का हेही तपासा.
विमा कंपनीच्या GRO कडे लेखी तक्रार नोंदवा
नकार का चुकीचा आहे हे मांडणारी दिनांकित तक्रार विमा कंपनीच्या Grievance Redressal Officer कडे पाठवा. विमा कंपनीने तिची तात्काळ पोच द्यावी आणि 14 दिवसांच्या आत तिचे निराकरण करावे.
Bima Bharosa वर IRDAI कडे तक्रार वाढवा
जर ती वेळेत सोडवली गेली नाही किंवा उत्तर असमाधानकारक असेल, तर IRDAI च्या Bima Bharosa पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
ते Insurance Ombudsman कडे न्या
मोफत, विमा कंपनीवर बंधनकारक, आणि ₹50 lakh पर्यंतच्या दाव्यांसाठी खुले — विमा कंपनीच्या नकारापासून किंवा अंतिम उत्तरापासून one year च्या आत दाखल करा.
सामान्य प्रश्न
Grace period दरम्यान झालेला मृत्यू जीवन विम्यात संरक्षित असतो का?
सामान्यतः (generally), होय. जर मृत्यू grace period च्या आत झाला — सामान्यपणे (commonly) देय तारखेपासून 30 दिवस, मासिक हप्ता पद्धतीसाठी 15 — तर पॉलिसी अंमलात असल्याचे मानले जाते आणि थकीत हप्ता वजा करून दावा देय असतो. भरणा न होता grace period संपल्यानंतरच लॅप्स लागू होतो.
विमा कंपनीने माझा पुनरुज्जीवनाचा हप्ता स्वीकारला. तरीही ती पॉलिसी लॅप्स झाली असे म्हणू शकते का?
जर घटनेपूर्वी पॉलिसी वैधपणे पुनरुज्जीवित झाली असेल आणि विमा कंपनीने पुनरुज्जीवनाचा हप्ता स्वीकारला असेल, तर पॉलिसी पुन्हा अंमलात होती. पैसे स्वीकारून नंतर दाव्यासाठी पॉलिसी लॅप्स झाल्याचे मानणाऱ्या विमा कंपनीसमोर जोरदार आव्हान उभे राहते — तुमच्या तक्रारीत पुनरुज्जीवनाची पावती सर्वात पुढे ठेवा.
हप्ता चुकल्यामुळे माझ्या आरोग्य विम्याची waiting-period ची जमा (credit) पुसली जाते का?
Grace period च्या आत नूतनीकरण केले असेल तर नाही. पॉलिसीचे नूतनीकरण grace period च्या आत झाल्यास IRDAI चे आरोग्य-विमा नियम तुमचे सातत्य-लाभ — waiting-period आणि pre-existing-disease ची जमा — कायम ठेवतात. न भरलेल्या खंडाच्या काळातील घटनेचे संरक्षण मात्र पॉलिसीच्या अटींवर अवलंबून असते, पण साठलेली जमा जप्त होत नाही.
संपूर्ण पहा नाकारलेल्या दाव्यासाठी तक्रार-वाढीची शिडी, किंवा वापरा मोफत तक्रार-पत्र टेम्पलेट.
हे मार्गदर्शक भारतातील विमा-तक्रार प्रक्रियेबद्दल सामान्य माहिती आहे, कायदेशीर सल्ला नाही, आणि आकडे (मुदती, आर्थिक मर्यादा, अधिकारक्षेत्र) बदलू शकतात — त्यांवर विसंबून राहण्यापूर्वी वरील दुव्यांमधील अधिकृत स्रोतांशी पडताळून पाहा.